2-6- سلنیوم18
2-6-1- اعمال آنتی اکسیدانی ترکیبات سلنیوم18
2-6-1-1- مکانیسمهای آنتی اکسیدانی غیر آنزیمی سلنیوم19
2-6-1-2- مکانیسمهای آنزیمی آنتی اکسیدانی و غیر آنتی اکسیدانی سلنیوم20
2-6-2- جذب سلنیوم21
2-6-3- انتقال و ذخیره سازی سلنیوم21
2-6-4- دفع سلنیوم21
2-6-5- مسمومیت با سلنیوم22
2-7- نانوسلنیوم22
2-7-1- مزایای نانوسلنیوم23
2-7-2- مزیت نانوذرات دارویی23
2-8- تفاوت ترکیبات سلنیوم با نانو ذرات سلنیوم23
2-9- آشنایی با نانوتکنولوژی25
2-9-1- نانوذرات25
2-9-2- مزایای نانوذرات26
2-9-3- روش تولید نانوذرات26
فصل سوم: مواد و روشها
3-1- حیوانات مورد آزمایش27
3-2 مواد و وسایل مورد نیاز در طول مطالعه ی 40 روزه27
3-2-1- نحوه تهیه نانو سلنیوم27
3-2-2- وسایل مورد نیاز28
3-3- روش کار28
3-3-2- بیهوشی، خون گیری و اخذ سرم30
3-3-2-2- روش اخذ خون و سرم30
3-4- سنجش بیومارکرهای سرمی31
3-4-1- آزمایش سنجش میزان پراکسیداسیون لیپیدهای غشایی (TBARS)31
3-4-1-1- محلول‌ها31
3-4-1-2- روش کار31
3-4-2- آزمایش سنجش سوپر اکسید دیسموتاز32
3-4-3-1- محلول‌ها32
3-4-2-2- روش کار32
3-4-3- سنجش کاتالاز32
3-4-3-1- محلول‌ها32
3-4-3-2- روش کار32
3-4-4- آزمایش سنجش33
3-4-5-1- محلول‌ها33
3-4-4-2- روش کار33
3-4-5- تجزیه و تحلیل آماری33
فصل چهارم: نتایج34
4-1- نتایج سنجش شاخص بیولوژیک MDA34
4-2- نتایج سنجش میزان فعالیت کاتالاز35
4-3- نتایج سنجش میزان فعالیت گلوتاتیون پراکسیداز (GSH-PX)36
4-3- نتایج سنجش میزان فعالیت سوپراکسید دیسموتاز (SOD)37
فصل پنجم: بحث39
منابع45
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول 3-1 ویژگیهای نانو ذرات سلنیوم27
جدول 4-1 سنجش MDA سرم در گروه کنترل و گروههای درمانی35
جدول 4-2 فعالیت کاتالازسرم در گروه کنترل و گروه‌های درمانی36
جدول 4-3 فعالیت گلوتاتیون پراکسیداز سرم در گروه کنترل و گروه‌های درمانی37
جدول 4- 4فعالیت سوپراکسید دیسموتاز سرم در گروه کنترل وگروه‌های درمانی38
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار4-1 مقایسه ی سطوح سرمی34
نمودار4-2 مقایسه ی سطوح سرمی فعالیت آنزیم کاتالاز36
نمودار4-3 مقایسه ی فعالیت سرمی سطوح گلوتاتیون پراکسیداز37
نمودار4-4 مقایسه ی فعالیت سرمی سوپراکسید دیسموتاز38
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 1-1 طیف امواج الکترومغناطیسی8
شکل 2-1 انواع آسیبها ناشی از رادیکالهای آزاد12
شکل 2-2 چرخه پراکسیداسیون لیپیدها13
شکل 2-3 مکانیسم عمل آنزیمهای آنتی اکسیدان15
شکل 3-1 تصویر گرفته شده از نانوذرات سلنیوم28
شکل 3-2 گوشی تلفن همراه نوکیا2-120328
شکل 3-3-نمایی از پرتودهی گروههای درمانی مایکروویو و نانو ذرات سلنیوم + مایکروویو29
شکل 3-4 محل نگهداری گروه کنترل و درمانی نانو ذرات سلنیوم30
شکل3-5 نحوه گاواژکردن30
شکل 3-6 نمونه‌برداری30
شکل 3-7 بیهوشی با اتر دردسیکاتور31
فصل اول
مقدمه
امواج مایکروویو(Micro Wave) از جمله امواج غیره یونیزه کننده هستند که در محیط پیرامون ما وجود دارند و امروزه به عنوان عوامل مضر بر سلامت به حساب میآیند. توان امواج در سیستم جهانی ارتباطات تلفن همراه(Global System for Mobile Communications) 900- 850 Mega HertZ برابر 2 وات(Watt) و در GSM 1900- 800 MHz برابر 1 وات است. که در مطالعه حاضر از تلفن همراه با بسامد 900 MHz در GSM با توان 2 وات به عنوان منبع تابش امواج مایکروویو استفاده شدهاست.
براثر تابش این امواج (مولکولها قطبیده) و انرژی آن جذب مولکول شده که سبب تغییر ارتعاش مولکول منجر به تغییر درجه حرارت آن میشود. شناسایی اثرات زیستی امواج مایکروویو پیچیده و بحث انگیز است و شواهدی وجود دارد که نشان میدهد. این امواج بر حسب شدت، فرکانس و مدت تابش، اثرات زیستی مختلفی در مولکولهای تحت تابش ایجاد میکنند [2].
Adey در سال 1993 اثرات بیولوژیک غیر حرارتی امواج مایکروویو و اثر رادیکالهای آزاد تولید شده به واسطه این امواج را در مغز، سیستمهای عروقی، آلزایمر، پارکینسون، بیماریهای عروق کرونر، پیری و سرطان مورد مطالعه قرار دادند [10].
شکل 1-1 طیف امواج الکترومغناطیسی
به منظور پیش گیری و کاهش مخاطرات ناشی از این دسته امواج، مطالعات گسترده ای روی مواد مختلف حاوی خواص آنتی اکسیدانی صورت گرفته است. به طور مثال تجویز ملاتونین همزمان با مواجهه ی امواج مایکروویو تلفن همراه باعث افزایش سطح آنزیمهای آنتی اکسیدانی، کاهش لیپوپراکسیداز (Lipoperoxidase) ، فیبروز بافتی، اثرات اکسیداتیو در بافت مغز، هیپوکامپ و اختلالات کلیوی ناشی از این امواج شدهاست [16،77،80،95،110]. اسید کافییک فنتیل استر(Caffeic Acid Phenethyl (Ester یکی دیگر از موادی است که در مواجهه با امواج مایکروویو استفاده شده و دارای خاصیت آنتی اکسیدانی در آسیبهای شبکیه، قلب و کلیه رتها بودهاست [80،81،82،83]. عصاره برگ درخت جینگکوبیلوبا (Gingko biloba) باعث حفظ فعالیت آنتی اکسیدانی ناشی از امواج تلفن همراه در بافت مغز رتها شدهاست [52]. ویتامین C باعث کاهش استرس اکسیداتیو ناشی از امواج تلفن همراه در قرنیه و عدسی شدهاست. به علاوه در تجویز همزمان ویتامین C و E در مواجهه همزمان با امواج تلفن همراه، آنزیمهای آنتی اکسیدانی افزایش و آسیبهای بافتی ناشی از استرس اکسیداتیو کاهش یافتهاست [45]. تجویز سیر نیز در مواجهه با امواج تلفن همراه حاکی از کاهش لیپوپراکسیدها(Lipoperoxides) و نیتریک اکساید (NitricOxide) در مغز رتها شدهاست [14].
سلنیوم، عنصر کمیاب و ضروری است که دارای اثرات وسیعی نظیر پیش گیری از سرطان، فعالیت ضد ویروسی، آنتی اکسیدانی و ضد التهابی بر سلامت انسانها دارد [94،99]. استفاده از مکملهای سلنیوم در بیماران مبتلا به سل ریوی موجب کاهش استرس اکسیداتیو ناشی از گونههای واکنش دهنده اکسیژن شدهاست [104]. سلنیوم دارای فرمهای آلی و معدنی با شدت اثرات آنتی اکسیدانی متفاوت میباشد [39،49،72]. در این میان نانو ذرات سلنیوم از دوز کشنده 50% )50(LD بالاتر، عوارض جانبی کمتر و اثرات آنتی اکسیدانی بیشتری نسبت به سایر اشکال سلنیوم برخوردار است [69،110،113،121،128،129].
هدف از مطالعه حاضر، بررسی اثرات نانو ذرات سلنیوم برتغییر وضعیت اکسیداتیو در رتهای مواجه شده با پرتو‌ی مایکروویو با بسامد 900 MHz، دو بار در روز و هر بار نیم ساعت با فاصله زمانی 6 ساعت، طی 40 روز میباشد. که با سنجش آنزیمهای Superoxide dismutase، Catalase،Glutathion peroxidase و شاخص بیولوژیک پراکسیداسیون لیپیدی به نام Malondialdehyd قابل شناسایی میباشد.
فصل دوم
کلیات
2-1- امواج مایکروویو
ریز موجها امواج رادیویی با طول موجهایی به بزرگی یک متر تا طول موجهایی به کوچکی یک میلی متر را در بر می گیرند. به عبارتی بازهی فرکانسی بین 300 MHz تا 300Giga HertZ را می پوشانند. به علاوه امواج الکترومغناطیسی با طول موج کمتر از امواج رادیویی و بیشتر از امواج فروسرخ را، مایکروویو میگویند.
با افزایش روزافزون سیستمهای مخابراتی، نصب آنتنهای گیرنده- فرستنده در نقاط مختلف شهرها رو به افزایش است .هر چند افرادی که از گوشی تلفن هم راه استفاده می نمایند به طور آگاهانه خود را در معرض تابش امواج ناشی از گوشی قرار میدهند، اما اغلب افراد جامعه به طور ناخواسته تحت تاثیر امواج تولیدی از آنتنها هستند.
سیستم جهانی ارتباطات تلفن همراه(Global System for Mobile Communications) در ایران و بسیاری از کشورهای دنیا مورد استفاده قرار گرفتهاست و از طریق آنتنهای گیرنده- فرستنده مخابرات (Base Tranceiver Station) به ترتیب با فرکانس 915- 940 و 960- 935 MHz و همراه با پالسی 217 هرتز (فرکانس مدولاسیون) در یک پهنای باند200 کیلوهرتز اطلاعات را به گوشیهای تلفن همراه ارسال مینماید [112].
براثر تابش امواج مایکروویو (مولکولها قطبیده) و انرژی آن جذب مولکول شده و سبب تغییر ارتعاش مولکول و تغییر درجه حرارت آن میشود. در حال حاضر تعدادی از اثرات مهم زیستی غیر حرارتی شامل تغییر عملکرد سلولها از جمله تغییر در سرعت تکثیر یا تغییر در بیان ژن که موجب مرگ سلولی می شود توسط آنتنهای تلفن همراه گزارش شدهاست [2،76].
شناسایی اثرات زیستی امواج مایکروویو پیچیده و بحث انگیز است و شواهدی وجود دارد که نشان می دهد این امواج بر حسب شدت تابش، فرکانس و مدت تابش، اثرات زیستی مختلفی در مولکولهای تحت تابش ایجاد میکنند [2].
2-2- مروری بر تحقیقات انجام گرفته بر تأثیر امواج مایکروویو
Adey در سال1993 اثرات بیولوژیک غیر حرارتی امواج مایکروویو و اثر رادیکالهای آزاد را در مغز، سیستمهای عروقی، آلزایمر، پارکینسون، بیماریهای عروق کرونر، پیری و سرطان مورد مطالعه قرار دادند [10].
مواجهه با امواج مایکروویو با چگالی بالا می تواند باعث بروز اثرات زیان باری بر عملکرد سیستم عصبی مرکزی، بیضهها، سیستم قلبی عروقی، سیستم خون سازی و رحمی-جفتی میشود [71،77].
2-2-1-تفاوت در مدت تابش همراه با بسامد یکسان
به طور مثال در رتهای مواجه شده با امواج تلفن همراه 900 MHz، روزی 1ساعت و به مدت 1 هفته هیچ گونه تغییر معنی‌داری در غلظت MDA مغز و GSH آنها پدیدار نشد [90].
اما در مطالعهایی دیگر با بسامد 900 MHz، روزی 2 ساعت که به مدت 10 ماه به طول انجامید افزایش معنی‌دار MDA مغز رتها مشاهده شد [35].

2-2-2- اثر امواج مایکروویو روی ژنوم و DNA
امواج مایکروویو با چگالی 2mW/cm 1 و بسامد GHz45/2 به مدت 2 ساعت در روز طی122، 150 و 200 روز موجب تغییر 8 تا 7 کیلو بازی در ژنوم موشها شدهاست [100]. این در حالی است که در آزمایشی با بسامد مشابه GHz45/2 به مدت 16 ساعت در روز 10 ثانیه روشن و 50 ثانیه خاموش به منظور کاهش اثرات حرارتی، در پایان، نشان از عدم اثر معنی‌دار روی ژنوم طحال، کبد، بیضه و مغز داشتهاست [78]. از سایر اثرات می توان به اثرات مخرب امواج مایکروویو با چگالی 2mW/cm 30 و بسامد GHz 7/7 بر ساختار و سنتز DNA اشاره کرد [83].
در مطالعهایی دیگر به اثر امواج با بسامد 2450 MHz به همراه امواج رادیویی(Radio Frequency Radiation) پرداخته که بعد از گذشت 2 ساعت باعث تخریب DNA تک رشته ایی و دو رشته ایی در سلولهای مغزی رتها شده است که این تخریب وابسته به میزان دوز پرتو بودهاست [60]. به علاوه در نتایجی مشابه، Garaj و همکاران و Maes و همکاران در سالهای 1990 و 1993، اثرات تخریبی امواج مایکروویو بر ژنوم در سایر بسامدها و چگالیها را گزارش کردند [64،63،43].
در گزارشی دیگر به بررسی اثر امواج پر قدرت با بسامد 5/836- 5/813 MHz پرداخته شده که حاکی از اثرات تخریبی شدید روی ساختار و پروسه ترمیم DNA بودهاست و نهایتا باعث القای آپپتوز و مرگ سلولی شدهاست [87].
2-2-3-اثر امواج مایکروویو روی پروفایل لیپیدی
از دیگر اثرات مخرب امواج مایکروویو می توان به افزایش (Low Density Lipoprotein) و (Total Cholestrol) کاهش در (High Density Lipoprotein) و (Three Glyceride) در نتیجه افزایش خطر ابتلا به بیماریهایی نظیر تصلب شرایین و سندروم عروق کرونر اشاره کرد [15]. و در مطالعهایی دیگر تغذیهی رتها با مواد خوراکی که به مدت نه ماه تحت تابش امواج مایکروویو بودند، حکایت از افزایش (Low Density Lipoprotein-C) و (Total Cholestrol) و کاهش (High Density Lipoprotein-C) داشتهاست که در نتیجه افزایش (Lipo Preoxide) باعث آسیب کبدی و تغییر در متابولیسم لیپوپروتئینها شد [46]. در مطالعهایی دیگر اثر امواج مایکروویو نشتی از فر با بسامد 2450 MHz و مدت تابش 60 روز و در هر روز به مدت دو نیم ساعت حاکی از افزایش Three Glyceride و کاهش سطح HDL بودهاست [3].
2-2-4-اثر امواج مایکروویو بر سلولهای مغز استخوان و خون
مغز قرمز استخوان و سلولهای خونی از بافتهای فعال بدن می باشند که به طور مداوم در حال تقسیم هستند و بیش تر از بافتهای دیگر در معرض آسیبهای بیولوژیک ناشی از امواج مایکروویو میباشند. مطالعههایی که توسط Cleary و همکاران بر روی نمونههای خون صورت گرفت، نشان داد که امواج مایکروویو به واسطه داشتن اثرات حرارتی باعث متوقف شدن روند تکثیر سلولی در لنفوسیتهای نوع T میشود [30].
همچنین تحقیقاتی که توسط Busljeta و همکاران بر روی اسلایدهای تهیه شده از مغز استخوان صورت گرفت، نشان داد که امواج مایکروویو با فرکانس2450 MHz با تحت تأثیر قرار دادن بافت قرمز استخوان، باعث افزایش تعداد اریتروسیتها در جریان خون محیطی شد [27].
D’Andrea و همکاران نیز تأثیر امواج مایکروویو با طول موج 2450 MHz را بر رتهای نر بالغ ارزیابی کردند و نهایتاً تغییرات جزیی در تعداد گلبولهای سفید و قرمز موشها مشاهده نمودند [33].

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

و در تحقیقی دیگر جلودار و همکاران اثر امواج مایکروویو نشت یافته از فر را در روی مغز استخوان رتهای بالغ و نابالغ بررسی کرده و نهایتاً تغییرات معناداری در تعداد سلولهای اریتروئیدی و مایلوئیدی مشاهده نمودند [4]. در تحقیق دیگری قرار دادن نمونههای خون در معرض امواج مایکروویو با فرکانس 2450 MHz به مدت 120 تا 130 دقیقه سبب افزایش آسیبهای کروموزومی از نوع اِسانتریک و دیسانتریک در لنفوسیتها گردید [63] و در گزارشی دیگر با مطالعه اثر امواج تلفن همراه با بسامد 915- 895 MHz روی لنفوسیتها شبیه به پاسخ استرس حرارتی بودهاست [99].
2-2-5-اثر امواج مایکروویو روی عملکرد دستگاه تناسلی
امواج موبایل آترزی فولیکولهای تخمدانی را افزایش و با اختلال در ترشح هورمونها باروری را تحت تأثیر قرار میدهد [5].
2-2-6-اثر امواج مایکروویو روی برخی هورمونها و عناصر
جلودار و همکاران در سال 2010، گزارش کردند که امواج مایکروویو نشتی از فر با بسامد 2450 MHz موجب اثرات زیان باری بر کاهش وزن گیری و هم چنین باعث افزایش هورمونهای تیروکسین و کورتیزول شدهاست [3].
به علاوه امواج در GSM با فرکانس تعدیل شدهی 900 MHz توانسته موجب تغییراتی در چگالی عناصر کمیاب موجود دربافت دندانی رت شود [11].
2-3-استرس اکسیداتیو
هر گاه توازن میان عوامل اکسیداتیو و آنتی اکسیدان به سمت افزایش عوامل اکسیداتیو میل کند و منجر به افزایش پتانسیل تخریب شود، استرس اکسیداتیو شکل گرفته است. عوامل اکسیداتیو، متابولیتهای معمول نشأت گرفته از سوخت و ساز هستند اما در آسیبهای بافتی فیزیولوژیک نیز میزان آنها افزایش مییابد [37].
2-3-1-رایکالهای آزاد
مواد شیمیایی داخل سلولی هستند که طی روندهای طبیعی درون سلولی، جهت تولید انرژی و سوخت و ساز تولید میشوند. این ترکیبات یک الکترون منفرد در خارجی ترین مدار اتمی خود دارند. این ترکیبات فعال در برخورد با مولکولهای دیگر آنها را اکسیده و خود را احیا میکنند. در صورت تجمع و عدم خنثی سازی این ترکیبات توسط دفاع آنتی اکسیدانی بدن، زنجیره دومینوواری از واکنشهای اکسیداتیو رخ میدهد و مولکولهای ناپایدارتری ایجاد میشود که آسیبهای جدی را در پی خواهند داشت [37].
رادیکالهای آزاد به سه طریق تولید میشوند:
الف- شکل گیری در طی فرآیندهای متابولیکی بدن نظیر واکنشهای اکسیداتیو
ب- متابولیسم آنزیمی مواد شیمیایی و داروها
ج- جذب انرژی تابشی امواجی نظیر پرتوهای فرابنفش و ایکس [110].
رادیکالهای آزاد اکسیژن فراوان ترین دسته رادیکالهای آزاد هستند که گونههای اکسیژن واکنش پذیر (Reactive Oxygen Species) نامیده میشوند که شامل: رادیکالهای سوپراکسید (O2.-)، هیدروکسیل (OH-)، آلکوکسی (RO.)، پراکسی (ROO.) و گونههای غیر رادیکالی نظیر هیدروپراکسید (ROOH) و هیدروژن پراکسید (H2O2) میباشند [73].
شکل 2-1 انواع آسیبها ناشی از رادیکالهای آزاد [131]
2-3-1-1-پراکسیداسیون لیپیدها
پراکسیداسیون لیپیدها فرآیندی است که در آن رادیکالهای آزاد، الکترونها را از لیپیدهای اجزای سلولی گرفته و با ایجاد تغییراتی در سیالیت، نفوذپذیری، انتقال یون و مهار فرآیندهای متابولیک به اجزای سلولی آسیب میرسانند [123].
سنجش پراکسیداسیون لیپیدها در سلول، یک شاخص مهم برای سنجش میزان استرس اکسیداتیو است. استرس اکسیداتیو به طور عمده سیستم غشایی سلول، به ویژه فسفولیپیدهای دو لایه غشا را تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین، پراکسیداسیون لیپید را می توان به صورت تخریب اکسیداتیو لیپیدهایی با باندهای دوگانه کربن در نظر گرفت [79،123].
شکل 2-2 چرخه پراکسیداسیون لیپیدها [66]
همان گونه که در شکل 2-2 نشان داده شدهاست در ابتدای چرخه ی پراکسیداسیون لیپید، یک اتم هیدروژن از اسیدهای چرب غیر اشباع سلولها جدا میشود که به دنبال آن یک رادیکال لیپید(Lipid radical) و یک مولکول آب تولید میشود. رادیکال لیپید به آسانی با مولکولهای O2 واکنش داده و یک رادیکال پراکسیل لیپید(Lipid peroxyl radical) و دومین رادیکال لیپید را ایجاد میکند. رادیکال پراکسیل لیپید ایجاد شده همانند رادیکال لیپید مولکول ناپایداری است که با دیگر اسیدهای چرب برای تولید یک رایکال لیپید جدید واکنش میدهد. هر دو رادیکال لیپید ایجاد شده، واکنش زنجیرهایی پراکسیداسیون لیپیدها را تحریک میکنند [73].
محصولات ثانویهی آلدهیدی حاصل از پراکسیداسیون لیپیدها شامل: مالون دی آلدهید (Malondialdehyde (MDA))، 4-هیدروکسی-2-نونونال (4-hydroxy-2-nononal)، 4-هیدروکسی-2-هگزنال (4-hydroxy-2-hexenal) و آکرولئین (Acrolein) میباشد. MDA حاصل شکسته شدن زنجیره ایی از واکنش هاست که منجر به اکسیداسیون اسیدهای چرب غیر اشباع میشود و بنابرین به عنوان یک بیومارکر قابل اطمینان در سنجش پراکسیداسیون لیپیدی ناشی از استرس اکسیداتیو در نظر گرفته میشود [107].
2-3-2-دفاع آنتی اکسیدانی
آنتی اکسیدانها مولکولهایی اند که منجر به خنثی سازی رادیکالهای آزاد شده و نهایتاً با پاکسازی رادیکالهای آزاد و جذب فلزات سنگین مانع از تخریبات و آسیب به سیستمهای بیولوژیکی میشوند.
دفاع آنتی اکسیدانی شامل راهبردهای آنزیمی و غیرآنزیمی متعددی میباشد.
دفاع غیر آنزیمی شامل: ?- توکوفرول -Tocopherol)?)، آسکوربیک اسید (Ascorbic acid)، ?-کاروتن (?-Caroten)، اوریک اسید (Uric acid)، بیلی روبین (Bilirubin)، گلوتاتیون و سلنیوم میباشد [32،123].
دفاع آنزیمی شامل: (Glutathion peroxidase, Glutathion S-transferase and Glutathion reductase)، کاتالاز (Catalase(CAT))، سوپراکسید دیسموتاز (Superoxide dismutase Cu-ZnSOD;MnSOD) و چندین آنزیم دیگر میباشد. به علاوه سیتوزول، هسته، ماتریکس میتوکندری و مایع خارج سلولی را از این آسیبها محافظت میکنند [32].
2-3-2-1-سوپراکسید دیسموتاز (Superoxide dismutase)
آنزیمی است که باعث تبدیل یون سوپراکسید به هیدروژن پراکسید میشود. سه ایزوآنزیم از SOD شناسایی شده که عبارتند از: SOD1 یا (CuZn-SOD)، که در سیتوپلاسم سلولها وجود دارد. SOD2 یا (Mn-SOD)، که در فضای ماتریکس میتوکندریایی حضور دارد و SOD3 یا (Extera Cellular Spaces-SOD) که در فضای خارج سلولی وجود دارد و حاوی مس و روی میباشد. به عنوان اولین خط دفاعی در مقابله ROS میباشد و فرآیند تبدیل یون سوپراکسید به هیدروژن پراکسید را کاتالیز میکند [22،38].
2-3-2-2-کاتالاز(Catalase)
از آنزیمهای موجود در همهی موجودات زندهی در معرض اکسیژن است. ساختار کاتالاز: تترامری است که از چهار زنجیره پلی پپتیدی به انضمام چهار حلقه پورفیرینی تشکیل شدهاست و pHمطلوب برای فعالیت آن بین 4 تا 11 بسته به گونهی جانوری متفاوت میباشد. کاتالاز در هر دقیقه 6 میلیون مولکول هیدروژن پراکسید که یک ROS خطرناک است را خنثی و به H2O و O2 تبدیل میکند [98].
2-3-2-3-گلوتاتیون پراکسیداز (Glutathion peroxidase)
یک سلنوآنزیم است که حاوی آمینواسید Se-methylselenocystein در ساختار خود میباشد و دارای عمل کاتالیز کنندگی بر روی تخریب هیدروِژن پراکسید و لیپوپراکسیدهای تشکیل شده در طی فرآینده متابولیزم هوازی بوده و آنها را به آب و الکل‌های بی‌ضرر تبدیل مینماید [53].
Toyoda و همکاران در سال1989 بیان داشتند که سطحmRNA گلوتاتیون و فعالیت آن وابسته به وجود سلنیوم میباشد [114].
شکل 2-3 مکانیسم عمل آنزیمهای آنتی اکسیدان [118].
2-4-اثرات استرس اکسیداتیو ناشی از امواج مایکروویو تلفن همراه
یکی از اثرات مهم امواج مایکروویو، ایجاد تغییر در وضعیت اکسیداتیو و بروز استرس اکسیداتیو میباشد که با سنجش آنزیمهای آنتی اکسیدانی و شاخصهای بیولوژیک قابل اندازه گیری است. تاثیر امواج تلفن همراه در تولید رادیکال آزاد در بافتهای گوناگونی گزارش شدهاست [51،52،81،82].
در مطالعات صورت گرفته، مواجهه با امواج مایکروویو با بسامد 900 MHz به مدت سه ماه و روزانه به مدت 30 دقیقه تا 1 ساعت، منجر به افزایش میزان پراکسیداسیون لیپیدی و رادیکالهای آزاد در بافت کبدی رتها شدهاست [52،81،82].
همچنین امواج با بسامد 900، 945 و 1800 MHz به مدت 30 دقیقه تا 7 ساعت در هر روز و در طول 8 تا 60 روز با افزایش میزان MDA و تغییر در فعالیت آنزیمهایی نظیر: SOD و CAT منجر به القای استرس اکسیداتیو شدند [58،74،77،83،127].
در مطالعه Ayata و همکاران در سال 2004، امواج مایکروویو با بسامد 900 MHz و توان W2 به مدت 10 روز و هر روز 30 دقیقه، باعث افزایش معنی‌داری در فعالیت آنزیمهای CAT و GSH-PX در پوست شده است در حالی که از میزان فعالیت SOD به میزان معنی‌داری کاسته است [16]. Balci و همکاران در سال 2007، گزارش کردند که امواج تلفن همراه به طور معنی‌داری باعث افزایش غلظت MDA و فعالیت آنزیمی GSH-PX در بافت قرنیه رتها شدهاست در حالی که از فعالیت SOD به طور معنی‌داری کاسته است به علاوه در عدسی رتها فقط افزایش غلظت MDA گزارش شد [18].
Yürekli و همکاران در سال 2006 گزارش کردند که مواجهه با امواج مایکروویو با فرکانس 900 MHz موجب افزایش معنی‌دار غلظت MDA و کاهش معنی‌دار فعالیت آنزیم GSH-PX شدهاست [127].
Ko و همکاران درسال 2013، افزایش معنی‌دار در سطح GSH-PX و عدم افزایش معنی‌دار در سطح CAT را مشاهده نمودند و آن را مربوط سطح H2O2 دانستند به نحوی که مقادیر اندک H2O2 عمدتاً توسط آنزیم GSH-PX و مقادیر بالای آن با آنزیم CAT شکسته و خنثی میشوند [55].
اما، Dasdag و همکاران در سال 2003 گزارش کردند که امواج RF با بسامد 824 MHz به مدت 20 دقیقه در روز در طی 6 روز و امواج مایکروویو با بسامد 890- 915MHz به مدت 7 ساعت در روز در طول 30 روز، اثری در ایجاد پراکسیداسیون لیپیدی و تولید رادیکال آزاد نداشتهاند [34].
2-5-مواد محافظتی بکار رفته در استرس اکسیداتیو ناشی از مواجهه با امواج مایکروویو
2-5-1-Meletonin
ملاتونین هورمون عصبی مترشحه از غده پینه آل می‌باشد که در تاریکی ترشح می‌گردد و علاوه بر اثرات فیزولوژیک شناخته شده دارای اثرات دیگری من جمله حفاظت DNA هسته و میتوکندری؛ لیپیدهای غشایی و پروتئینهای سیتوزلی از آسیبهای اکسیداتیو می‌شود [110]. ملاتونین محرک بسیاری از آنزیمهای آنتی اکسیدانی مهم نظیر SOD، CAT و GSH-PX میباشد [95،110].
این هورمون به صورت مستقیم با پاکسازی رادیکالهای آزاد و به صورت غیر مستقیم با کاهش تولید رادیکالهای آزاد در سطوح میتوکندریایی منجر به سمیت زدایی گونههای واکنشپذیر اکسیژن و نیتروژن میشود [110]. Ayata و همکاران در سال 2004 اثر محافظتی ملاتونین منجر به کاهش فیبروز وLIPOPRE) (OXIDEناشی از امواج تلفن همراه با بسامد 900 MHz شدهاست ولی نتوانسته از کاهش فعالیت آنزیم SOD در گروه درمانی (پرتو- ملاتونین) جلوگیری کند [16].
Sokolovic و همکاران در سال 2008 با بررسی اثر ملاتونین روی استرس اکسیداتیو ناشی از امواج مایکروویو روی مغز رت‌ها به این نتیجه رسیدند که پرتوتلفن همراه با افزایش مقادیر(Malondiadehyde)، گروه‌های کربنیل و (Xanthine Oxide) گزانتین اکسیداز و همچنین کاهش فعالیت آنزیم کاتالاز باعث آسیبهای بیوشیمیایی میشوند و درمان آنها با ملاتونین به طور چشم گیری از آسیب بافت مغز توسط عوامل اکسیداتیو جلوگیری می‌کند [110]. Koyluو همکاران در سال 2006 گزارش کردند که ملاتونین با افزایش قدرت دفاع آنتی اکسیدانی منجر به جلوگیری از اثرات اکسیداتیو امواج تلفن همراه بر هیپوکامپ مغز میگردد [57].
در مطالعهایی دیگر Oktem و همکاران در سال 2005 اثر محافظتی ملاتونین را در اختلالات کلیوی ناشی از امواج تلفن همراه تایید نمودهاست [77].
Ozguner و همکاران در سال 2005 گزارش کردند که ملاتونین و Caffeic Acid Phenethyl Ester دارای توانایی در جلوگیری از آسیبهای توبولار کلیوی ناشی از استرس اکسیداتیو میباشند و کلیه را از خطرات اکسیداتیو ناشی از امواج تلفن همراه محافظت میکند [81]. با این حال، به نظر می رسد که ملاتونین نسبت به CAPE در محافظت کلیه از آسیبهای اکسیدانی از پتانسیل بالاتری برخوردار میباشد [81،83].
در مطالعهایی دیگر از Ozguner و همکاران در سال 2006، ملاتونین و CAPE منجر به کاهش استرس اکسیداتیو ناشی از مواجهه طولانی مدت با اموج تلفن همراه با بسامد 900 MHz در شبکیه چشم شدهاند [83].Kerman و Senol نیز در سال 2012 گزارش کردند رتهایی که روزانه نیم ساعت و به مدت 10 روز با امواج 900 MHz موبایل همراه با تجویز زیرپوستی ملاتونین به مقدار µg/kg100 به صورت روزانه در مقابل اختلالات عصبی ناشی از آسیب اکسیداتیو هیپوکامپوس اثرات حفاظتی به جای گذاشتهاست [53].
2-5-2-Caffeic acid phenethyl ester
اسید کافییک فنتیل استر ترکیبی است شبیه به Flavonoid که از مشتقات اصلی سازنده بره موم زنبور عسل میباشد و سالیان طولانی است که از آن در طب سنتی کشورهای آسیای میانه استفاده شدهاست [82]. Ilhan و همکاران در سال 1999 گزارش کردند که CAPE روی عملکرد سلولهای سالم اثر سوء نداشتهاست و به علاوه از فعالیت لیپواکسیژناز و تولید لیپیوپراکسیدازها نیز جلوگیری مینماید [50].
CAPE دارای خواص آنتی اکسیدانی در کلیه و شبکیه میباشد [81،82،83].
Ozguner و همکاران در سال 2005 اثرات آنتی اکسیدانی و ضد رادیکالی قوی CAPE را در قلب و کلیه رتهای مواجهه شده با امواج تلفن همراه گزارش کردهاست [82، 81]. Uz و همکاران در سال 2002 گزارش کردند که درمان با CAPE دارای اثرات محافظتی در بافتها است [115].
Yilmaz و همکاران نیز در سال 2002 نشان دادند که CAPE دارای اثرات محافظتی و آنتی اکسیدانی در رتهای مبتلا به دیابت بودهاست [126].
2-5-3-Gingko biloba
جینگکو بیلوبا درختی است که از صدها سال پیش، چینیها از عصاره برگ آن به منظور اهداف درمانی: وزوز گوش، سرگیجه، ناشنوایی حاد گوش داخلی، دجنراسیون عضلانی، ادم دوره ایی، آسم، بیماریهای ذهنی و جسمی مرتبط با سن، جنون، بیماریهای عروق محیطی و اختلالات دماغی استفاده کردهاند [42]. در گزارشی جینکگوبیلوبا با جلوگیری از اثر استرس اکسیداتیو ناشی از گوشی تلفن همراه موجب حفظ فعالیت آنتی اکسیدانی آنزیمهای بافت مغزی شدهاست [52].
2-5-4- ویتامین C و E
ویتامین E و به میزان بیشتر ویتامین C منجر به پاکسازی گونههای فعال اکسیژن و نیتروژن و کاهش اکسیداسیون LDL شدهاند. این در حالی است که ویتامین E در عین حال که یک آنتی اکسیدان است میتواند یک پرواکسیدان نیز باشد و به همین دلیل مصرف همزمان ویتامین C با ویتامین E منجر به کاهش اثرات پرواکسیدانی ویتامین E شدهاست [28].
ویتامین C یک بیومولکول آنتی اکسیدان رایج است. در مطالعهBalci و همکاران در سال 2007، در دو مطالعه جداگانه گزارش کرند که ویتامین C باعث کاهش استرس اکسیداتیو ناشی از امواج تلفن همراه در قرنیه و عدسی رتها میشود [18]. به علاوه تجویز همزمان ویتامین C و E درحین مواجهه با امواج مایکرووویو با بسامد 900MHz در رتها باعث افزایش فعالیت آنزیمهای آنتی اکسیدانی و کاهش آسیب بافتی ناشی از عوامل اکسیداتیو در بافت اندومتریوم شدهاست [45].
2-5-5-سیر
عصاره روغنی سیر با افزایش توان پاک سازی رادیکالهای آزاد و افزایش فعالیت SOD، GSH-PX و CAT منجر به کاهش رادیکالهای هیدروکسیل و پروکسیل شدهاست [105].
Avcin و همکاران در سال 2012 طی تجویز سیر در رتهای مواجهه شده با امواج مایکروویو با بسامد 8/1 GHz نشان دادند که سیر موجب کاهش لیپوپراکسید و نیتریک اکساید بافت مغز رتها شدهاست درحالی که اثری بر میزان نیتریک اکساید خون نداشتهاست [14].
2-6-سلنیوم
حضور عناصر کمیاب برای سلامتی، رشد، و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک و بیوشیمیایی در حیوانات و انسان ضروری است [113]. در میان این عناصر کمیاب، سلنیوم برای اولین بار توسط Berazilus در سال 1818 کشف گردید، اما اهمیت بیولوژیک آن تا زمانی که به عنوان یک عامل سمی در ارتباط با بیماری آلکالی (Alkali) در سال 1856 در ایالات متحده شناخته نشده بود، درک نگردید [41].


پاسخ دهید